Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình thực trạng và giải pháp

Chuyên đề tốt nghiệp 2
Do vậy nghiên cứu làm rõ thực trạng chính sách BHXH (CĐHT) ở Thái Bình
với tất cả những ưu điểm, nhược điểm của nó là một nhiệm vụ rất cần hiện
nay. Nhận thức rõ vấn đề này, tôi đã chọn đề tài: "Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái
Bình thực trạng và giải pháp". Làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp. Đề tài nhằm:
Làm rõ thực trạng và nguyên nhân của thành công, thiếu sót của chế độ chính
sách BHXH ở Thái Bình, qua đó góp phần hoàn thiện và thực hiện tốt hơn các
chế độ chính sách BHXH trên địa bàn tỉnh.
Hoàn thành chuyên đề này, em đã được sự gợi ý, giúp đỡ của thầy, cô
giáo bộ môn Kinh tế Bảo hiểm Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đặc biệt là
cô Nguyễn Thị Hải Đường.
Em chân thành cảm ơn!
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 3
CHƯƠNG I:
VẤN ĐỀ BHXH VÀ CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ
1. Bảo hiểm xã hội
1.1. Khái niệm về BHXH
Đất nước ta đã qua 4 ngàn năm dựng xây. Nhiều giai đoạn cách mạng
trải qua, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm chăm sóc đời sống của người lao
động. Sự quan tâm đó được thể hiện bằng chủ trương, đường lối chính sách
của Đảng và Nhà nước. Do vậy đời sống của người lao động không ngừng
được cải thiện. Cùng với sự phát triển của sản xuất; xã hội; chế độ tiền lương,
tiền thưởng và các phúc lợi tập thể khác được nâng cao cho người lao động:
Trong đó có chế độ BHXH và hiện nay dự án về luật BHXH đang được chuẩn
bị để trình Quốc hội phê chuẩn.
BHXH được hiểu là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập
cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do đau ốm, thai sản, tai
nạn lao động hay bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựa
trên cơ sở một quỹ "quỹ BHXH" do dự đóng góp của các bên tham gia.
BHXH có sự bảo tồn của Nhà nước theo pháp luật quy định, nhằm đảm bảo
an toàn cho người lao động và gia đình họ, bảo đảm an sinh xã hội.
Việt Nam chúng ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế thấp kém,
lại trải qua hậu quả của 2 cuộc kháng chiến lâu dài, vấn đề việc làm của người
lao động chưa được giải quyết đầy đủ.
Bệnh tật và tai nạn do chiến tranh để lại vẫn còn, do vậy chưa đủ điều
kiện thực hiện chế độ BHXH cho nhân dân. Phúc lợi công cộng còn hạn chế,
đời sống của nhân dân lao động nói chung còn có nhiều khó khăn, vì vậy xây
dựng chế độ BHXH đối với người lao động là tất yếu khách quan.
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 4
Lực lượng lao động của nước ta dồi dào với những đặc điểm riêng: lao
động nông nghiệp rất lớn, họ trải qua một quá trình cách mạng lâu dài, có
nhiều cống hiến cho đất nước, do đó chính sách BHXH phải quán triệt
phương châm: Mọi đãi ngộ về BHXH là nhằm bảo đảm những điều kiện cần
thiết về vật chất và tinh thần cho người lao động và gia đình họ trong trường
hợp hiểm nghèo. Mức đãi ngộ cho mỗi người phải dựa theo nguyên tắc
"Hưởng theo lao động" có chú ý tới mức độ cống hiến, thành tích, thời gian
công tác nhiều hay ít để tránh tình trạng bình quân. Ngoài ra cần có sự ưu đãi
với những người làm nghề đặc biệt nặng nhọc có hại đến sức khoẻ.
Những đại ngộ về BHXH nói chung phải thấp hơn tiền lương khi đang
làm việc, nhưng mức trợ cấp thấp nhất cũng được bảo đảm bằng một mức
sinh hoạt tối thiểu. Mức đãi ngộ cao hay thấp, phạm vi thi hành rộng ha hẹp
phải phù hợp với trình độ kinh tế, chính trị - xã hội của đất nước trong từng
giai đoạn cách mạng theo xu hướng tăng dần.
BHXH là một nhiệm vụ xã hội phức tạp, khó khăn, liên quan đến đời
sống của hàng triệu người lao động nên cần phải thận trọng và có một thể chế
rõ ràng về BHXH.
Trong điều kiện hiện nay, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đang trong quá
trình phát triển cả về tổ chức, cơ chế, điều hành và những chính sách chế độ
hiện đang còn khá nhiều các quy định tạm thời, chế độ chinh sách còn nhiều
bất cập, vì vậy hoàn thiện thể chế BHXH là một yêu cầu tất yếu.
1.2. Vai trò của BHXH.
Trong cuộc sống của mỗi người muốn tồn tại và phát triển trước hết con
người phải ăn, mặc, ở và đi lại, Để đáp ứng nhu cầu thiết yếu đó con người
phải lao động làm ra những sản phẩm cần thiết đáp ứng nhu cầu của mình.
Trong thực tế, không phải lúc nào con người cũng gặp những thuận lợi, có
đầy đủ thu nhập và điều kiện sinh sống bình thường. Trái lại có rất nhiều
trường hợp khó khăn bất lợi, có nhiều phát sinh gây ảnh hưởng đến chính
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 5
cuộc sống của họ. Chẳng hạn bị rủi ro vì ốm đau, tai nạn lao động, khi gặp
những rủi ro này, không vì thế mà các nhu cầu cần thiết của họ mất đi ngược
lại nhiều nhu cầu còn tăng thêm hoặc xuất hiện nhu cầu mới.
Bởi vậy, con người đã tìm ra một phương pháp: hạn chế hay san sẻ rủi ro
khi người lao động không may gặp phải đó là tham gia BHXH nói chung đối
với mọi người nhất là tham gia BHXH nói riêng đối với người lao động.
Như vậy BHXH ra đời và trở thành một lĩnh vực không thể thiếu được
đối với người lao động và người sử dụng lao động nói chung, đồng thời đây là
một chính sách xã hội lớn của mỗi quốc gia bởi vì:
Thứ nhất: Với người lao động:
BHXH đã giúp người lao động và gia đình họ ổn định cuộc sống khi họ
gặp khó khăn do mất, hay giảm thu nhập. Khi chưa có BHXH, người lao động
gặp rất nhiều khó khăn, khi có rủi ro xảy ra như đau ốm, thai sản, tai nạn lao
động hoặc bệnh nghề nghiệp, lúc này người lao động không làm việc được
và họ không có lương, do vậy cuộc sống của họ đã khó khăn, lại càng khó
khăn hơn. Nhưng nhờ có BHXH mà họ có thể bù đắp một phần thu nhập của
họ khi bị mất hoặc giảm do không làm việc, chính vì vậy mà cuộc sống của
người lao động bớt đi khó khăn và ổn định hơn.
Thứ hai: Với người sử dụng lao động.
BHXH là tấm lá chắn giúp người sử dụng lao động trong sản xuất, kinh
doanh ổn định hơn. Nghĩa là BHXH đã giúp họ chi trả những khoản tiền lớn
khi người lao động không may gặp phải rủi ro hoặc ốm đau, thai sản, tai nạn
lao động, mắc bệnh nghề nghiệp, Điều này làm cho người sử dụng lao động
yên tâm hơn khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Đồng
thời không ảnh hưởng đến tài chính của người sử dụng lao động. Do đó người
sử dụng lao động yên tâm lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.
Những điều nhìn nhận ở đây là người sử dụng lao động đã tham gia đóng
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 6
BHXH cho người lao động theo tỷ lệ % quỹ lương của mình vào quỹ BHXH
(15%).
Thứ ba: Với Nhà nước và xã hội.
BHXH là chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước. Thông qua các chính
sách này Nhà nước thực hiện quyền được tham gia BHXH của người lao động
đồng thời BHXH cũng góp phần ổn định đời sống về vật chất cũng như về
tinh thần của người lao động khi họ không may gặp phải rủi ro ốm đau, tai
sản, Tuy nhiên về mặt xã hội, BHXH là nguồn cổ vũ động viên lớn đối với
người lao động cũng như người sử dụng lao động, giúp họ yên tâm lao động
sản xuất tạo ra nhiều của cải cho xã hội.
Như vậy BHXH góp phần đảm bảo cho cả người sử dụng lao động,
người lao động và cả xã hội, đây là mối quan hệ chặt chẽ không thể tách rời.
Vì vậy nó giúp cho nền kinh tế ổn định và bền vững, tạo điều kiện phát triển
cho đất nước ở những giai đoạn tiếp theo.
1.3. Nguyên tắc và chức năng của BHXH.
Nguyên tắc của BHXH.
BHXH là một hoạt động bảo hiểm nên nó cũng có những nguyên tắc cơ
bản sau:
Tất cả người lao động đều có quyền được hưởng BHXH và BHXH
không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người lao động, mà còn góp phần thúc đẩy
sản xuất phát triển và tiến bộ xã hội. Quyền được bảo hiểm là một trong
những biểu hiện cụ thể của quyền con người. Nhưng bảo hiểm không phải là
cái có sẵn, nên trước mắt phải tìm cách tạo ra nó. Ở mỗi nước khi muốn xây
dựng được hệ thống bảo hiểm xã hội thì đầu tiên Nhà nước phải tạo điều kiện
về môi trường về kinh tế - xã hội, về chính sách và pháp luật, về cơ chế quản
lý. Đồng thời người sử dụng lao động và người lao động phải thực hiện trách
nhiệm đóng góp tài chính của mình vào quỹ BHXH. Không có sự đóng góp
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 7
này thì chính sách BHXH khó thực hiện. Vì vậy, thực hiện trách nhiệm đóng
góp tài chính xây dựng quỹ BHXH là điều kiện cơ bản để người lao động có
quyền được hưởng các chế độ đãi ngộ thích hợp.
Biểu hiện cụ thể quyền được hưởng BHXH của người lao động là họ
được hưởng trợ cấp BHXH theo chế độ quy định. Các chế độ này gắn với tan
nạn rủi ro xảy ra đối với người lao động làm giảm hoặc mất nguồn sinh sống
của họ. Đây là điều kiện cần để họ được hưởng BHXH, còn điều kiện đủ là họ
phải tham gia đóng BHXH theo quy định.
Nhà nước, người sử dụng lao động phải thực hiện chính sách BHXH cho
người lao động, đồng thời người lao động cũng phải tự thấy rõ trách nhiệm
của mình đóng góp cho quỹ BHXH đó là sự hài hoà giữa các lợi ích.
Nhìn chung trong mối quan hệ ba bên của BHXH, Nhà nước có vai trò
quan trọng trong quản lý vĩ mô. Với vai trò này, Nhà nước có trong tay nhiều
tiềm năng vật chất, nhiều công cụ cần thiết để thực hiện vai trò của mình.
Nhất là trong việc giải quyết hậu quả không mong muốn, những rủi ro tai nạn
của người lao động. Trong những trường hợp này nếu không có BHXH thì
Nhà nước phải chi ngân sách để giúp đỡ người lao động dưới các hình thức
khác. Sự giúp đỡ này sẽ không làm cho đời sống của người lao động ổn định
mà còn ảnh hưởng đến ngay cả sự phát triển của sản xuất.
Đối với người sử dụng lao động muốn ổn định và phát triển sản xuất
kinh doanh, thì ngoài việc phải chăm lo đầu tư về trang thiết bị máy móc,
công nghệ hiện đại cần chăm lo đời sống của người lao động mà mình sử
dụng. Khi người lao động làm việc bình thường, người sử dụng lao động phải
trả lương cho họ, khi họ không may gặp rủi ro như ốm đau, thai sản, TNLĐ
và bệnh nghề nghiệp, người sử dụng lao động phải có trách nhiệm BHXH cho
họ.
Trong nhiều trường hợp rủi ro, có rất không ít trường hợp gắn liền với
quá trình lao động. Như vậy muốn đảm bảo cho người lao động yên tâm, tích
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 8
cực lao động sản xuất, tăng năng suất lao động, người sử dụng lao động phải
thực hiện nghĩa vụ của mình là đóng BHXH cho người lao động. Còn đối với
người lao động không may gặp phải rủi ro, họ phải chấp nhận rủi ro này.
Nhưng để san sẽ rủi ro này, họ phải tham gia BHXH cho chính bản thân
mình, tức họ phải tham gia cùng với người sử dụng lao động đóng BHXH
theo quy định của Bộ Luật lao động.
Mức hưởng BHXH thấp hơn mức lương khi họ đang làm việc, nhưng
phải đảm bảo mức sống tối thiểu cho người được hưởng BHXH. Trợ cấp
BHXH nói ở đây là loại trợ cấp thay thế thu nhập, khi người lao động bị ốm
đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, hưu trí tuổi già,
Như chúng ta đã biết thu nhập là khoản tiền lương mà người lao động
được hưởng để họ tái sản xuất sức lao động, tức là giúp người lao động có
điều kiện sức khoẻ bình thường để họ lao động. Trong thực tế cuộc sống luôn
luôn có những rủi ro bất ngờ không lường trước được, do vậy khi bị ốm đau,
thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, người lao động không đủ điều kiện
sức khoẻ để lao động, mà trước đó họ có tham gia BHXH thì họ được hưởng
trợ cấp BHXH. Tuy nhiên mức trợ cấp này không thể bằng mức lương khi họ
đang làm việc vì nếu vậy họ có thể tìm mọi cách để nhận trợ cấp BHXH. Do
vậy mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức tiền lương khi đang làm việc và
mức lương thấp nhất cũng bằng mức lương tối thiểu, nhằm bảo đảm nhu cầu
tối thiểu cho người lao động khi họ không may gặp rủi ro.
BHXH được thực hiện trên cơ sở lấy số đông bù số ít? Bất cứ người lao
động nào khi tham gia BHXH đều phải đóng phí số phí này được dựa trên tỷ
lệ phần trăm tiền lương của người lao động làm căn cứ để tính mức đóng. Tuy
nhiên để được hưởng trợ cấp BHXH không phải ai cũng được hưởng ngay,
mặc dù họ đã tham gia BHXH từ lâu hoặc mới tham gia. Tuy nhiên họ cũng
được nhận trợ cấp ốm đau, thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, Điều này
thể hiện được quy luật (Lấy số đông bù số ít) tức là số tiền của hầu hết những
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 9
người lao động đóng vào quỹ BHXH, dùng để chi trả cho một số người khi bị
ốm đau, thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, số còn lại để tăng trưởng quỹ,
giảm bớt một số kinh phí cho ngân sách Nhà nước cấp. Như vậy ngoài những
chế độ trên người lao động có đủ điều kiện nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và
có 15 năm đóng BHXH trở lên được hưởng chế độ hưu trí khi họ về già.
BHXH vừa mang tính chất bắt buộc, vừa mang tính tự nguyện. Để đảm
bảo cho lúc tuổi già và khi mất sức lao động tạm thời, người lao động có mức
sống ổn định ở mức bình thường hoặc tối thiểu nhất, BHXH đã quy định về
nguyên tắc hình thức bắt buộc để đảm bảo quy luật số lớn và có hệ số an toàn
cao. Song do quy luật số lớn chi phối nên BHXH phải tận dụng triệt để
nguyên tắc tự nguyện. Bảo hiểm tự nguyện tiến tới Bảo hiểm toàn dân đang
trong quá trình hình thành. Điều đang quan tâm ở đây là sự an toàn về nguồn
vốn và thực thi chính sách. Muốn bảo đảm được điều này tất yếu Nhà nước
phải ban hành những văn bản cụ thể trong từng giai đoạn để người lao động
yên tâm và tin tưởng đóng BHXH.
- Người lao động tham gia BHXH có quyền được hưởng các chế độ về
BHXH theo quy định của Nhà nước. Do vậy, giữa quyền lợi, nghĩa vụ trách
nhiệm giữa người lao động, chủ sử dụng lao động và cơ quan BHXH bảo đảm
công bằng, dân chủ.
Chức năng của BHXH.
Chức năng là sự khái quát của nhiệm vụ cơ bản, là hoạt động đặc trưng
và phổ quát nhất của tổ chức hay cá nhân gắn với chức danh nào đó trong một
phạm vi nhất định của xã hội. BHXH có các chức năng sau:
- Góp phần bảo đảm, ổn định đời sống cho người lao động và gia đình
họ, khi người lao động bị giảm hoặc mất khả năng lao động.
- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người tham
gia BHXH.
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 10
Sự phân phối này cụ thể là phân phối loại thu nhập những người lao
động trẻ và lao động già yếu, giữa những người lao động đang làm việc và
người lao động đã nghỉ hưu, giữa những người lao động độc thân và người
lao động có thân nhân phải nuôi dưỡng; giữa một bên là những người thường
xuyên đóng BHXH nhưng chưa gặp rủi ro nên chưa được hưởng và một bên
là những người đóng BHXH nhưng gặp phải rủi ro được quỹ BHXH chi trả
trợ cấp trước. Lúc này số tiền đóng BHXH của mọi người được chuyển cho
một số ít người gặp rủi ro. Ngoài ra còn có sự phân phối lại thu nhập giữa
những người có thu nhập cao và những người có thu nhập thấp thông qua sự
chuyển giao tiền và sự đóng góp của những người có mức lương cao sang
những người có mức lương thấp.
- Gắn lợi ích của người lao động với chủ sử dụng lao động và Nhà nước.
Đây là vấn đề đặc biệt quan tâm trong điều kiện của nền kinh tế hàng
hoá vì nếu không có các chế độ chính sách BHXH do Nhà nước quy định, thì
doanh nghiệp vì một lý doa nào đó phải ngừng sản xuất, giải thể, hoặc phá
sản, do đó người lao động sẽ bị mất việc làm và các nguồn thu nhập. Hoặc
không được sự trợ giúp nào để bảo đảm ổn định cuộc sống tạm thời. Do vậy
lợi ích của hai bên giữa người sử dụng và người lao động được bảo đảm
thông qua sự đóng góp của mỗi bên cùng với sự trợ giúp của Nhà nước.
- Đảm bảo an toàn xã hội.
Thông qua phương thức dàn trải rủi ro thiệt hại theo không gian và thời
gian. BHXH đã giúp giảm thiểu thiệt hại cho một số người trong xã hội, đồng
thời làm tăng khả năng giải quyết rủi ro, khó khăn của người lao động khi
tham gia bảo hiểm với tổng dự trữ ít nhất. Đối với Nhà nước việc chi trả trợ
cấp vào quỹ bảo hiểm là phần chi ít nhất, nhưng nó lại giải quyết được khâu
rủi ro, khó khăn cho người lao động và gia đình họ góp phần ổn định sản xuất,
ổn định kinh tế chính trị và an toàn xã hội. Đây là mối quan tâm hàng đầu của
bất cứ người lao động nào, giúp họ yên tâm hơn trong lao động sản xuất.
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A
Chuyên đề tốt nghiệp 11
Đối tượng tham gia BHXH
Theo điều 141 và điều 149 Bộ luật lao động được cụ thể hoá tại Điều lệ
BHXH ban hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày 26 tháng 01 năm 1991,
Nghị định 45/CP ngày 15 tháng 7 năm 1991, Nghị định số 09/CP ngày 23
tháng 01 năm 2003, Nghị định số 73/CP ngày 19 tháng 8 năm 1991, Nghị
định số 152/CP ngày 20 tháng 9 năm 1995 và Quyết định số 37/QĐ-Tg ngày
21 tháng 3 năm 2006 của Chính phủ những đối tượng sau được tham gia và
hưởng chế độ BHXH.
- Tất cả những người làm việc trong các cơ quan Đảng, đoàn thể chính
quyền từ cấp huyện trở lên, quân đội, công an, cán bộ chủ chốt xã, phường,
thị trấn.
- Tất cả những người làm việc trong các doanh nghiệp của Nhà nước,
các liên doanh có vốn đầu tư của nước ngoài.
- Tất những người làm việc trong các cơ sở doanh nghiệp tư nhân có sử
dụng từ 10 lao động trở lên.
- Tất cả những người làm việc trong các cơ sở y tế, giáo dục, văn hoá,
thể dục, thể thao ngoài công lập.
2. Những nội dung cơ bản của BHXH
2.1. Khái niệm về chế độ hưu trí
Chế độ hưu trí là các quy định cụ thể về (đối tượng, phạm vi, điều kiện
hưởng ) và nêu rõ sự bố trí, sắp xếp các phương tiện để thực hiện luật hoặc
các văn bản pháp luật, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi nước
trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Các chế độ hưu trí có tính chất pháp lý
chặt chẽ, có những chế định rõ ràng.
- Chế độ BHXH là sự cụ thể hoá chính sách BHXH bao gồm các chế độ
trợ cấp như: Chăm sóc y tế, trợ cấp ốm đau, thai sản, trợ cấp thất nghiệp, trợ
SV: Đinh Văn Minh Kinh tế bảo hiểm 46A

Xem chi tiết: Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình thực trạng và giải pháp