t Vn
Ti phm l hnh vi nguy him cho xó hi, cú li, trỏi phỏp lut hỡnh s v phi
chu hỡnh pht. nh ngha khỏi nim ti phm ny va ỳng, nhng cng cú th cha
ỳng. Nú ch ỳng vi thi i ngy nay thụi, cũn trong giai on phong kin Vit
Nam, nú ch ỳng mt phn. Ti phm thi ú khụng ch trong lut hỡnh s m l
tt c cỏc lnh vc ca lut phỏp. Ti sao li th ? Gii quyt bi tp: Quan nim v
ti phm, cỏch phõn loi ti phm v ý ngha ca vic phõn loi ti phm trong phỏp
lut phong kin Vit Nam, chỳng ta cú th t tr li.
Gii quyt vn
I. Quan nim v ti phm v nhng yu t nh hng.
1.Quan nim v ti phm
Nu nh trong lut hỡnh s hin nay, vic quy dnh v ti phm thụng qua ni
dung trong vic nh ngha ti phm l vn u tiờn, thỡ phỏp lut phong kin Vit
Nam khụng nh th. V nu nh hin nay ti phm ch l i tng duy nht i vi
lut hỡnh s thỡ theo quan nim ca ụng cha ta trong c lut, ti phm l i tng ca
tt c cỏc lnh vc phỏp lut phong kin Vit Nam.
Cỏc b lut phong kin Vit Nam cho chỳng ta thy phỏp lut hỡnh s lỳc ú
mang tớnh ph bin, cú quan nim rt rng v ti phm. Bin phỏp trng pht hỡnh s
c ỏp dng khụng nhng i vi cỏc ti phm hiu theo khỏi nim ca lut hỡnh s
hin i thuc i tng x lý ca lut hỡnh s m cũn i vi cỏc hnh vi vi phm
ca quy nh v cỏc quan h trong lnh vc hnh chớnh, lnh vc l nghi, lnh vc gia
ỡnh, lnh vc rung t, lnh vc thu, Trong cỏc b lut phong kin Vit Nam
khụng cú iu lut nh ngha khỏi nim ti phm nhng qua cỏc iu lut c th ca
chỳng thỡ cng ó phn no phn ỏnh c quan nim v ti phm ca cỏc nh lm
lut lỳc by gi.
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
1
Th nht, quan nim v ti phm theo hng thiờn v du hiu hỡnh thc. C th,
phn ln cỏc iu lut luụn cha mt cụng thc: ngi no phm ti X thỡ phi chu
hỡnh pht Y. Hay quy nh ti nm loi hỡnh pht cú th ỏp dng. ú l xuy, trng,
, lu, t tng ng vi nm loi ti c tha nhn trong cỏc b lut. Nh vy da
vo hỡnh pht va cú th phõn bit gia cỏc loi ti phm va gn tờn vi tng loi ti
phm vi chớnh tng hỡnh pht.
Th hai, ch l ti phm khi c quy nh trong lut. Vic tha nhn du hiu
ny khng nh s hin din ca nguyờn tc khụng cú lut thỡ khụng cú ti (vụ lut
bt hỡnh, phỏp cn hay lut nh) - mt s biu hin ca nguyờn tc phỏp ch trong b
lut. Trong cỏc b lut khụng cú iu lut c th quy nh trc tip vn ny nhng
vic quy nh x pht quan x ỏn khụng ỳng lut trong hnh vi t mỡnh xột
x(iu 683 QTHL) hay x ỏn khụng ỳng lut(iu 686 QTHL). . . ó giỏn tip
khng nh du hiu c quy nh trong lut ca ti phm.
Th ba, phỏp lut phong kin Vit Nam khụng cú iu lut khng nh du hiu
ni dung ca ti phm. Nhng cỏc quy nh v ti phm th hin, ti phm xõm phm
trc ht n s an ton, bt kh xõm phm ca ch quõn ch phong kin Vit
Nam, m trc ht l s an ton ca nh vua v hong cung, xõm phm trt t, k
cng, o c xó hi theo quan im Nho giỏo, xõm phm tớnh mng, sc kho,
nhõn phm, ti sn ú l nhng hnh vi nguy him cho xó hi mc khỏc nhau.
Nu nh lut hỡnh s hin i phõn bit mc ca tớnh nguy him ca ti phm vi
mc nguy him ca nhng hnh vi m theo lut hin i ch l vi phm hnh chớnh,
o c, k lut thỡ theo phỏp lut phong kin Vit Nam tt c cỏc hnh vi núi trờn
u b coi l ti phm, khụng ph thuc vo mc nguy him. Nh vy, ti phm
theo phỏp lut phong kin Vit Nam rng hn rt nhiu khỏi nim ti phm trong
phỏp lut hỡnh s hin i.
Th t, theo quan nim ca cỏc nh lm lut lỳc by gi, h khụng t vn
phõn bit gia trng hp cú li v phi chu trỏch nhim hỡnh s vi trng hp
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
2
khụng cú li v khụng phi chu trỏch nhim hỡnh s . H ch t ra vn phõn bit
gia trng hp c ý v trng hp lm l (vụ ý) xỏc nh mc trỏch nhim
hỡnh s trong ỏp dng cng nh trong cụng vic quy nh hỡnh pht khỏc nhau mt
s ti phm c th. T nguyờn tc chung ny trong cỏc chng quy nh v ti phm
c th ca phỏp lut phong kin Vit Nam, cỏc hỡnh pht c th c quy nh cho
mt s trng hp c ý hoc lm l mt s ti phm. VD: iu 497 QTHL quy nh
v vic ỏnh lm l. iu 261 HVLL quy nh v lm cht, b thng ngi bi vui
chi, lm l, ng sỏt, mc pht u thp hn mc bỡnh thng. Bờn cnh ú, tui
ca ch th tuy c t ra nhng nhm mc ớch gii quyt vn nhõn o trong
chớnh sỏch hỡnh s. Vi mc ớch ú, cỏc iu lut gp tui thp vi tui cao v
phỏt trin khụng bỡnh thng thnh tng cp xỏc nh trỏch nhim hỡnh s. VD:
iu 16 QTHL: ngi 70 tui tr lờn, 15 tui tr xung cựng ngi b ph tt phm
ti lu tr xung cú th chuc bng tin; 80 tui tr lờn, 10 tui tr xung cựng ngi
b ỏc tt phm ti ỏc nghch cng cú th cho chuc; 90 tui tr lờn, 7 tui tr xung
phm ti cht cng khụng c hnh hỡnh. Trong HVLL, i vi ti mu phn iu
223, ngi gi trờn 90 tui vn x chộm bi tui ó gi nhng vn nhn bit c.
Cũn tr em di 15 tui cũn u tr khụng bit gỡ nờn khi cht
Ngoi ra, phỏp lut phong kin Vit Nam cú nhng quy nh mang tớnh khỏi quỏt
v tỡnh tit gim nh hay loi tr trỏch nhim hỡnh s, nhng cú nhng quy nh c
th, n l v nhng tỡnh tit ú. VD: phũng v chớnh ỏng (tha nhn quyn t v
ca cỏ nhõn); tỡnh tit cp thit ( khn cp: quy nh i vi c vic cụng ln vic t );
thi hnh mnh lnh ; quỏ tht sỏt thng ( nhng vic lm l, xột theo tỡnh trng
gim ti. Lm l ngha l vic xy ra ngoi s
c ngi, tai mt khụng kp nhn thy, khụng kp ngh ti, hay vỡ vt nng, sc
ngi khụng chng ni hoc trốo lờn trờn cao ti nhng ch nguy him sn bt cm
thỳ, n ni sỏt thng ngi).
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
3
Th nm, phỏp lut phong kin Vit Nam khụng phõn bit mc nguy him khi
xỏc nh ti phm nhng khi xỏc nh mc trỏch nhim hỡnh s cho ti phm c
th thỡ vn ú c t ra. Nh vy, yu t nh hng n hỡnh pht hay mc
nng nh ca ti phm chớnh l mc nguy him ca ti phm. So vi quan nim
ca cỏc nh lm lut hin i thỡ quan nim ca cỏc nh lm lut phong kin Vit Nam
cho rng, quan h gia ngi phm ti v nn nhõn xột v a v xó hi, a v trong
dũng h, gia ỡnh theo l giỏo phong kin l yu t nh hng khụng nh n mc
nng nh ca hỡnh pht v mc hỡnh pht. Mc nguy him cho xó hi t l thun vi
a v ca nn nhõn v t l nghch vi a v ca ngi phm ti. Bờn cnh ú, chc
quyn hay li dng chc quyn ca ch th cng lm tớnh nguy him ca ti phm.
Ngoi nhng im ú, cỏc yu t nh hng n mc nguy him ca ti phm
cng tng t phỏp lut hỡnh s hin nay. C th: tớnh cht quan trng ca i tng
cn bo v, mc vi phm, mc hu qu ca ti phm, ni dung li, ng c ca
ti phm
Phỏp lut phong kin Vit Nam cng ó th hin vn ng phm. Cỏc nh lm
lut ó cú quy inh riờng i vi ngi phm ti - ng phm v phõn bit vai trũ c
th ca tng ngi. ng phm khi ng ti, gii ngha v gii thớch hp nht: ng
ti l cựng cú ti nhng trong ng ti cng cú hai ngha, em ch nng nh ca mi
ngi m chia khỏc nhau. Ngi thc hin ti phm chia lm hai loi ú l ngi thc
hin ng thi l ngi ch mu - ngi khi xng v ngi ch gi vai trũ thc
hin ngi a tũng. Trờn c s ú ngi khi xng phi chu hỡnh pht cao hn
ngi a tũng. i vi ngi thc hin cng ó phõn bit th phm (ngi thc hin
chớnh) v tũng phm (khụng phi ngi thc hin chớnh).Trong ú th phm v ch
mu chu trỏch nhim nh nhau, tũng phm nh hn. Bờn cnh ú, phỏp lut phong
kin Vit Nam cũn quy nh trỏch nhim hỡnh s ca ngi cú hnh vi xỳi gic ngi
khỏc phm ti hoc hnh vi to iu kin (giỳp sc) hoc hnh vi dung tỳng ngi
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
4
khỏc phm ti. õy l im ỏng chỳ ý th hin th hin thỏi trng tr ca Nh
nc i vi mi ti phm.
Ngoi ra, c lut cũn xỏc nh trỏch nhim hỡnh s ca ngi phm ti trong
trng hp cỏc giai on phm ti nh: ó hnh ng, cha hnh ng (chun b) hay
ó thnh, cha thnh. Nh vy cỏc nh lm lut phong kin Vit Nam cng ó trng
tr nhng trng hp m hu qu cha xy ra hoc xy ra nhng cha gõy ra kt qu
nhm ngn nga hu qu gõy ra cho gia ỡnh v xó hi.
2. Nhng t tng, quan nim nh hng n quan nim ti phm trong Phỏp
lut phong kin Vit Nam.
Nguyờn nhõn ca quan nim ti phm gn nh ng nht vi nguyờn nhõn vỡ sao
trong giai on phong kin, lut phỏp ng nht vi lut hỡnh s.
T rt lõu, xó hi loi ngi ó tn ti mt t tng: thiờn h vi cụng. Thiờn
h l ca chung hay tt c nhng gỡ trong thiờn h l ca chung.Trong xó hi phong
kin, thiờn h thuc v ngi ng u, i din cho nhõn dõn - ú l vua. Nhng
hnh vi xõm phm n li ớch, quan h xó hi m vua ó quy nh, u phi b trng
tr bi hỡnh pht.
Xó hi phong kin chu nh hng sõu sc bi giỏo lý Nho giỏo. Nho giỏo truyn
bỏ vo nc ta mang theo bao giỏo lý ca Khng t, Mnh T hay Trang t trong ú
cú nhng tớch cc v hn ch ti mc cc oan ca nú. Tuy nhiờn, giỏ tr nhõn vn,
giỏ tr nhõn o ca Nho giỏo l khụng th ph nhn. Ng luõn (nm quan h vua tụi,
cha con, thy trũ , v chng, anh em), ng thng (nhõn, l, ngha, trớ, tớn), tam cng
(ba mi quan h c bn: vua tụi, cha con, v chng), tam tũng (quan nim v ngi
ph n), hay chớn ch vng ca Nho giỏo( tu thõn, t gia, tr quc, bỡnh thiờn h) l
nhng giỏo lý nhm giỏo dc cũn ngi hng n cỏi chõn, thin, m. Con ngi tr
nờn tt p hn khi bit gi mỡnh di nhng khuụn thc ú. Mt khỏc, giai on
ny Nho giỏo ó tr thnh giỏo lý chớnh thng trong hot ng chớnh tr. Bt kỡ s vi
phm no i vi cỏc chun mc Nho giỏo u b xó hi lờn ỏn, Nh nc cựng vi
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
5
phỏp lut trng tr. Bờn cnh Nho giỏo, t tng ca Phỏp gia cng c giai cp
thng tr phong kin cao. Lý lun ca Phỏp gia t rt lõu ó c Qun Trng,
Thng ng m ni bt nht l Hn Phi T nờu ra rng:ch cú d hỡnh ch hỡnh l
phng phỏp ỳng n. Chớnh vỡ vy, xuyờn sut trong giai on phong kin, ng
li cai tr kt hp gia c tr v Phỏp tr. Khụng phi cỏi gỡ cng cú th dựng c
x lý. Cuc sng luụn phc tp, bn cht con ngi ngy cng thay i cho dự nhõn
tri s, tớnh bn thin. Chớnh vỡ th, nhng nghi l m c khụng gii quyt c thỡ
bt buc phỏp lut phi gii quyt. S trng pht bi phỏp lut luụn l bin phỏp
nghiờm khc v lm ngi ta s hn l giỏo dc.
II. Phõn loi ti phm v ý ngha ca vic phõn loi ti phm.
1. Phõn loi ti phm
Phõn loi ti phm l ũi hi cn thit cho vic phõn hoỏ trỏch nhim hỡnh s trong
lut cng nh ỏp dng lut, chớnh vỡ th vn ny c t ra trong cỏc b lut. Vic
phõn loi ti phm chng nhng h tr cho vic ỏp dng ỳng lut m nu nhỡn rng
ra, nh lm lut cũn cú th da vo tớnh nguy him quan h xó hi m nú xõm hi
ỏnh giỏ, nhm bo v cho ch chớnh tr hiu qu hn.
Trong giai on phong kin, ch quõn ch chớnh l hỡnh thc chớnh th xuyờn
sut. Nguyờn th quc gia - vua l ngi nm quyn mt cỏch tuyt i. Vic tranh
ginh, ni lon, cp ngai vng hay lm thiờn h i lon nú s cú tớnh cht khỏc vi
nhng ti phm thụng thng. . . nờn vic phõn loi ti phm giỳp cng c v bo v
cho a v ca giai cp thng tr.
Cho n nay, tuy cũn mt s b lut cha xỏc nh (vớ d nh lut Hỡnh Th. . . ),
nhng nhỡn chung, trong phn chung ca cỏc b lut phong kin thỡ ó nờu ra cỏc cn
c v ó phõn loi ti phm. Cú nhiu cn c phõn loi v sau õy l cỏc cn c
chớnh:
a. Cn c vo loi hỡnh pht (ch ti):
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
6
õy l cỏch phõn loi ti phm da theo loi hỡnh pht c quy nh cho ti ú. H
thng hỡnh pht trong phỏp lut phong kin Vit Nam c chia lm hai loi l ng
hỡnh v cỏc hỡnh pht ngoi ng hỡnh, trong ú cỏc hỡnh pht thuc v ng hỡnh úng
vai trũ ch o, v cỏc hỡnh pht ngoi ng hỡnh thng c coi l ph hỡnh kốm vi
chớnh hỡnh trong ng hỡnh. Trong phỏp lut phong kin Vit Nam nm loi hỡnh pht
c th l du hiu phõn bit gia nm loi ti trong ỏp dng lut. ú chớnh l xuy
hỡnh(ỏnh bng roi); trng hỡnh(ỏnh bng gy); hỡnh(tự kh sai); lu hỡnh(i
y); t hỡnh(git cht). Nm loai ti phm ú, xột v mt ni dung cú s phong kin
Vit Nam khỏc nhau v mc ca tớnh nguy him xó hi, chớnh vỡ th nú tr thnh
mt tiờu chớ phõn loi ti phm. Trong cỏc b lut, ti phm nhiu ch cng c
gi bng cỏc ti danh nh: ti xuy, ti trng, ti , ti lu, ti t. C th theo iu 1
chng Danh l ca QTHL cng nh HVLL thỡ:
Ti xuy:cú 5 bc, t 10 n 50 roi gm 10,20, 30, 40, 50 roi.
Ti trng: cú 5 bc t 60 n 100 trng gm 60, 70, 80, 90, 100 trng
Ti :
Theo QTHL: 3 bc, phõn bit gia cụng vic ca n ụng v n b
i vi n ụng: 3 bc bao gm dch inh, tng phng binh, chung in
binh.
i vi n b: 3 bc bao gm dch phu, xuy tht t, thung tht t
Theo HVLL: cú 5 bc : 1 nm vi 60 trng; 1,5 nm vi 70 trng; 2 nm vi
80 trng; 2,5 nm vi 90 trng; 3 nm vi 100 trng.
Ti lu: 3 bc lu
Theo QTHL: gm cú lu cn chõu, lu ngoi chõu, lu vin chõu.
Theo HVLL: gm 2000 dm vi 100 trng; 2500 dm vi 100 trng; 3000
dm vi 100 trng.
Ti t:
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
7
Theo QTHL: cú 3 bc gio (tht c), trm (chộm u); trm kiờu (chộm bờu u);
lng trỡ (tựng xo).
Theo HVLL: cú 2 bc gio (tht c), trm (chộm). Ngoi ra cũn quy nh nhun
t(cht 2 ln) bao gm lng trỡ (xo chm), trm kiờu (chộm bờu u); lc thi (cht xỏc
cht).
Bờn cnh ng hỡnh cũn cú hỡnh pht ngoi ng hỡnh nh bim, pht tin, thớch ch,
tch thu ti sn, sung v con lm nụ t. . . nhng ch yu l hỡnh pht i kốm.
Nhiu iu lut trong cỏc b lut phong kin Vit Nam cng c xõy dng da
trờn phõn loi ti phm ny. VD: Trong QTHL v HVLL, iu 4 quy nh v gim
nh trỏch nhim hỡnh s cho i tng phm ti thuc din bỏt ngh (iu 3) ó phõn
bit gia trng hp phm t ti vi cỏc trng hp phm ti khỏc. Ngoi ra, mt s
iu lut quy nh ti phm c th cng da trờn s phõn loi ti phm ny. VD: iu
131 QTHL quy nh: ụng b, cha m v chng b ti t hỡnh cũn ang phi giam m
con chỏu hay v li n hỏt thỡ x bim 2 t.
Phõn loi ti phm theo cn c ny cũn cho phộp chỳng ta nhn thy rừ c quan
im ca cỏc nh lm lut thi by gi trong vic ỏnh giỏ mc nguy him ca tng
loi ti phm, tớnh nghiờm khc ca tng loi hỡnh pht cng nh vai trũ ca cỏc hỡnh
pht trong vic duy trỡ trt t xó hi cú li cho Nh nc phong kin.
b. Cn c vo tớnh cht nghiờm trng ca ti phm ( khỏch th):
Theo cn c ny, phõn bit c ti thp ỏc v ti thng. Cn c ny l kt qu
giỏn tip ca vic lit kờ mi loi ti c xem l nguy him nht i vi ch
quõn ch cng nh i vi trt t, k cng, o c xó hi.
Loi ti thp ỏc bao gm mi nhúm ti khỏc nhau, ú l nhúm mu phn, nhúm
mu i nghch, nhúm mu chng i(mu phin), nhúm ỏc nghch, nhúm bt o,
nhúm i bt kớnh, nhúm bt hiu, nhúm bt mc, nhúm bt ngha v nhúm ni lon.
Do tớnh cht nguy him c bit ca tụi thp ỏc nờn c QTHL v HVLL u th hin
thỏi trng tr nghiờm khc ca Nh nc i vi loi ti ny. Mt trong nhng biu
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
8
hin ú l cỏc b lut cú cỏc quy nh loi tr khụng cho ngi phm ti thp ỏc c
hng cỏc ch min gim trỏch nhim hỡnh s nh cỏc ti phm thng. VD: Theo
iu 4 QTHL quy inh vic min gim cho ngi phm ti thuc din bỏt ngh ó
khng nh: . . . nu phm ti thp ỏc thỡ khụng theo lut ny. Cũn theo HVLL thỡ
phi tõu lờn vua quyt nh. Ngoi ra nhng quy nh min gim cho nhng trng
hp c th cng loi tr trng hp phm ti thp ỏc. iu 11 QTHL cũn quy nh:
nhng k ti phm ti ti ỏc nghch thỡ du cú dp õn xỏ cng khụng c õn xỏ.
Cựng vi cỏc quy nh chung nh vy, cỏc quy nh v cỏc ti c th ca ti thp ỏc
cng th hin thỏi trng tr nghiờm khc ca Nh nc phong kin i vi ti thp
ỏc.
i vi cỏc ti thng khỏc, cỏc nh lm lut ó cn c vo tớnh cht, mc ca
cỏc hnh vi to thnh nhng nhúm, nhng chng tng i hp lý(ng nhiờn
tr nhng iu lut liờn quan n ti thp ỏc). C th:
i vi QTHL phõn ra nh sau:
Nhúm ti xõm phm v an ton thõn th ca vua, xõm phm s an ton,yờn tnh,
nghi l cung ph. (Chng 2-V cm: t iu 50 n 96 ).
Nhúm ti xõm phm l nghi, quan h vua tụi, v ch quõn ch. (Chng 3-Vi
ch: t iu 97 n 240).
Nhúm ti phm v quõn s (Chng 4-Quõn chớnh: t iu 241 n 283).
Nhúm ti xõm phm ch hụn nhõn, gia ỡnh, ch qun lý nhõn khu.
(Chng 5-Hụn nhõn: t iu 284 n 341).
Nhúm ti xõm phm ch quõn in. (Chng 6-in sn: t iu 342 n 400).
Nhúm ti thụng gian. (Chng 7-Thụng gian: t iu 401 n 410).
Nhúm ti o tc. (Chng 8-o tc: t iu 411 n 464).
Nhúm ti u tng. (Chng 9-u tng: t iu 465 n 514).
Nhúm ti trỏ ngu. (Chng 10-Trỏ ngu: t iu 515 n 552).
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
9
Nhúm ti xõm phm an ton ni ụng ngi. (Chng 11-Tp phm: t iu 553
n 644).
Nhúm ti b vong. (Chng 12-B vong: t iu 645 n 656).
Nhúm ti oỏn ngc. (Chng 13-oỏn ngc: t iu 658 n 772).
i vi HVLL:
o tc (gic cp): t iu 223 n 250 .
Nhõn mng (git ngi): t iu 251 n 270 .
u u (ỏnh nhau): t iu 271 n 292.
Lng m (chi mng): t iu 293 n 300.
Hi l (nhn ca ỳt lút): t iu 312 n 320.
Trỏ ngu (man trỏ, gi mo): t iu 321 n 331.
Phm gian (gian dõm): t iu 332 n 340.
Tp phm (nhúm ti cho phộp chuc bng tin): t iu 341 n 351.
Cỏc nhúm ti khỏc nh:
Vi phm ch quan chc.
Vi phm v dõn s, rung t, nh , ci g.
Vi phm v trt t nghi ch, lng tm cỏc thi vua.
Vi phm v thng kh, chớnh sỏch thu.
Ti phm v quõn s lu thụng.
Vi phm v t phỏp xột x.
Vi phm v xõy dng, ờ iu.
c. Cn c theo li ca ch th:
Theo cn c ny ti phm c chia thnh hai loi l ti do c ý v ti do vụ ý.
Phỏp lut phong kin Vit Nam khụng quy nh ni dung ca li c ý v li vụ ý, tc
l khụng cú nh ngha thng nht, ng thi khụng quy nh ti c ý v ti vụ ý riờng
r khi quy nh ti phm c th. Nhng quy nh nguyờn tc chung, cỏc nh lm lut
li khng nh rừ quan im x pht phõn bit gia ti c ý v ti vụ ý.
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
10
Quan im ny c quỏn trit ngay khi xõy dng cỏc iu lut v ti phm c th,
ú l ti do vụ ý s c x pht nh hn. VD: iu 498 quy nh : vỡ chi ựa m
m lm ngi khỏc b thng hay cht thỡ b x ti nh hn ti ỏnh b ngi hay cht
ngi hai bc. . .. Ngoi ra, quan im ny cng ch o cỏc quan xột x trong ỏp
dng lut, c bit khi xột x cỏc ti phm m lut cha phõn hoỏ hỡnh pht trng
hp c ý v trng hp vụ ý. õy khụng phai l trng hp vi phm nguyờn tc phỏp
ch(vụ lut bt hỡnh, phỏp cn, lut nh) m theo quan nim ca cỏc nh lm lut lỳc
by gi thỡ: Vic ngi ta phm khụng cú ghi trong lut l u khụng th buc ti.
Nhng lng o tỡnh lý khụng th gi l khụng cú ti nờn x theo bt ng vi. Giỏo
trỡnh lch s Nh nc v Phỏp lut Vit Nam NXB Cụng an nhõn dõn H Ni
2002 Trang 405.
d. Mt s cn c khỏc:
Ngoi ba cỏch phõn loi núi trờn, t lý lun hay thc tin nghiờn cu, so sỏnh vi
phỏp lut lỳc by gi v bõy gi, chỳng ta cũn cú th phõn loi theo mt s cn c
sau:
Phõn loi theo chng ca b lut, l mm mng phõn chia thnh cỏc ngnh lut.
Cỏc b lut, tr phn chung (Danh l) ra, cỏc phn riờng cũn li l cỏc nhúm ti khỏc
nhau.
Phõn loi theo nhõn thõn ngi phm ti. VD: phõn loi theo tui tỏc, gii tớnh,
phm ti ln u hay tỏi phm. . .
Phõn loi theo vai trũ ca ngi phm ti trong vic thc hin ti phm: ch mu,
th phm, a tũng. . .
Ngoi ra cũn cú th da vo kt qu ca vic thc hin ti phm phõn loi ra ti
phm hon thnh v ti phm cha hon thnh. . .
2. ý ngha ca phõn loi ti phm
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
11
Phõn loi ti phm l ũi hi cn cho vic phõn hoỏ trỏch nhim hỡnh s trong lut
cng nh trong ỏp dng lut, chớnh vỡ vy, phõn loi ti phm cú ý ngha rt quan
trng trong c ba lnh vc lp phỏp, hnh phỏp v t phỏp.
Phõn loi ti phm giỳp cho cỏc nh lm lut cú th sp xp theo h thng cỏc
chng nhúm iu lut da trờn s ỏnh giỏ mc , tớnh cht nguy him cho xó hi
ca ti phm. VD: Trong HVLL, nhng ti phm xõm hi n danh d, nhõn phm
ca con ngi c xp vo nhúm ti Lng m. Trong nhúm ti Lng m, li cú
nhng hỡnh pht theo cỏc mc khỏc nhau, cú c trng hp c bn, tng nng ln
gim nh. C th: cựng mng ngi thỡ pht 10 roi; thip mng cha m ca thờ thỡ
pht 60 trng; thip mng thờ, chng thỡ pht 80 trng; mng cha m, ụng b thỡ
treo c. . .
Ngoi ra, vic phõn loi cũn th hin s phõn hoỏ trỏch nhim hỡnh s trong lut.
VD: Ngi gi v tr em c min gim hỡnh pht.
Ngi phm ti do vụ ý c min hay gim nh hỡnh pht.
Ngi ch mu, cm u, tỏi phm thỡ phi chu hỡnh pht nng hn
Lut tỏch riờng nhúm ti thp ỏc ra khi cỏc ti thng, nhn mnh s nguy him,
th hin quan im trng tr nghiờm khc i vi hnh vi thuc mi ti thp ỏc m
lut nh.
Phõn loi ti phm h tr cho vic ỏp dng lut hiu qu hn. Rừ rng mt khi ó
sp xp mt cỏch h thng cỏc ti phm cựng cỏc hỡnh pht i kốm thỡ vic ỏp d dng
hn rt nhiu. VD: mt ngi phm ti cp, thỡ hnh vi ú s nm chng o tc,
cn c vo cỏc tỡnh tit, ni dung v ỏn, nhõn thõn ngi phm ti thỡ quan xột x cú
th ỏp dng c nhanh v trỏnh c lt li ti phm.
Bờn cnh ú, mt iu lut quy nh nhiu ti phm khỏc nhau v trong cỏc ti ny
khụng xõm phm cựng mt khỏch th nhng chỳng li cú mi liờn h cht ch vi
nhau nờn thun tinn cho vic xột x. Nh vy vic phõn loi ti phm ó t mt
hnh vi cú lờn h trc tip ti mt hnh vi phm ti c th. õy cng chớnh l c s
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
12
nh lm lut xỏc nh mc hỡnh pht phự hp vi tớnh cht, mc nguy him cho xó
hi ca hnh vi phm ti liờn quan trong s so sỏnh vi hnh vi phm ti chớnh v hn
ch kh nng lt li ti phm. Ngoi ra phõn loi ti phm th hin nguyờn tc lut
nh sõu sc v ỏp ng ũi hi ỏp dng nguyờn tc nhõn o. Lut tuy bo v quyn
li ca giai cp thng tr nhng bờn cnh ú phi bo v cho quyn li ca ton b
thn dõn. Vic min gim trỏch nhim hỡnh s cho cỏc i tng trong xó hi cng
mt phn th hin s quan tõm Nh nc i vi cỏc i tng thit thũi hn cỏc
thnh viờn khỏc ca xó hi.
i vi th h hu sinh, ụng cha ta ó li mt h thng cỏc cn c khoa hc
xõy dng nhng b lut sau ny. Nh vy nhng b lut m ta ang cm trờn tay l
thnh qu ca s k tha v sỏng to ca cỏc nh lm lut hin i, trong ú nhng cỏi
c bn, tt p vn c gỡn gi.
III. Mt vi ỏnh giỏ
Nh vy, quỏ trỡnh nghiờn cu ó cho chỳng ta thy, riờng vn quan nim v ti
phm v phõn loi ti phm ca cỏc nh lm lut phong kin Vit Nam cng ó cú
nhng tớch cc v hn ch nht nh. Núi hn ch õy cng cha tht s ỳng. Theo
bn thõn em, hn ch õy do nhng iu kin kinh t, lch s quy nh, nú khụng
hon ton l do ý kin ch quan ca nh lm lut, m so vi lut phỏp ca cỏc nc
thi by gi, phỏp lut Vit Nam ó cú rt nhiu im tin b th hin s nhn thc,
cỏi nhỡn tng quỏt hn hn. Khụng phi l hn ch ca mt cỏ nhõn hay mt vng
triu. ú l hn ch ca c mt thi i.
Quan nim v ti phm rng, bao trựm cỏc lnh vc chng t phỏp lut phong kin
Vit Nam kin khụng thiờn v lnh vc no ca lut phỏp m coi trng tt c, nhm
bo v vng triu trit , khỏc vi ti phm ch l i tng ca lut hỡnh s nh
hin nay.Ngoi ra, phỏp lut phong kin Vit Nam khụng quy nh ti phm mt cỏch
khỏi quỏt nh lut hỡnh s hin i m quy nh mt cỏch t m, chi tit; hay khi quy
nh hnh vi b x pht nh lm lut khụng t tờn ti m i thng vo miờu t ti
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
13
phm. Cỏch quy nh ny tuy cú vn vt nhng th hin rừ tớnh c th v tớnh phõn
hoỏ cao trong lut, khin quan li khi xột x khụng th t ý tng nng hay gim nh
hỡnh pht, gúp phn nõng cao hiu qu ỏp dng hỡnh pht, hn ch phỏt sinh cỏc hnh
vi tiờu cc, nh vy va giỳp cho vic xột x cng nh vic kim tra.
Ngoi ra nu so vi lut hỡnh s hin nay, cỏc ti danh c coi l c bn thỡ u ó
c quy nh trong cỏc b lut phong kin Vit Nam. Chỳng ta cú th so sỏnh, VD:
ti mu phn vi ti phn bi t quc ( iu 78 BHLS); ti mu i nghch vi ti
hot ụng nhm lt chớnh quyn nhõn dõn( iu 79 BLHS); ti xõm phm quyn
tõu cỏo lờn vua vi ti xõm phm quyn khiu ni, t cỏo( iu 132 BLHS); ti do
nt ngi khỏc ly ca vi ti cng ot ti sn( iu 135 BLHS). . .
Bờn cnh ú nhng nh lm lut phong kin Vit Nam ó li cho hu th nhng
nguyờn tc c bn trong nhng trng hp xỏc nh li ca ch th; vic xột hỡnh pht
ca ch th trong cỏc trng hp ng phm, tỏi phm hay c chun b phm ti v ti
phm hon thnh. c bit cỏc nh lm lut phong kin Vit Nam ó tớnh trc c
vic ỏp dng phỏp lut tng t - bt ng vi, vỡ phỏp lut thỡ lm sao m nhanh bng
cuc sng.
i vi vic phõn loi ti phm, cỏc nh lm lut phong kin Vit Nam ó sp xp
mt cỏch h thng cỏc ti phm thnh tng nhúm, cn c vo khỏch th loi nh cỏch
sp xp ca lut hỡnh s hin i. Vi cu trỳc ú, cỏc nh lm lut ó ghộp tng i
hp lý cỏc iu gn nhau v tớnh cht vo mt chng, nhng hnh vi phm ti cú
tớnh nguy him xó hi khỏc nhau c quy nh trong cỏc iu lut ti cỏc chng vi
nhng hỡnh pht khụng ging nhau. Nh vy vic h thng hoỏ cỏc quy phm phn
cỏc ti phm da trờn tớnh cht ca quan h xó hi b ti phm gõy thit hi hoc e
do gõy thit hi, phi chng cỏc nh lm lut ngy nay ó k tha kinh nghim ca
ụng cha ta? Chỳng ta ó cú cõu tr li.
Bài tập học kỳ môn Lịch sử Nhà nớc và Pháp luật Việt Nam
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét