ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
NG DNG PHN MM TIN HC POWER POINT VO THIT K BI GING "PHIấN M
V DCH M" NHM MC CH NNG CAO
CHT LNG HIU QU GI LấN LP.
I. IU KIN HON CNH TO RA SNG KIN:
Th k XXI- th k ca s phỏt trin mnh m khoa hc v cụng ngh. Yờu
cu mi ca s nghip cụng nghip hoỏ, hin i hoỏ t nc v nhng thỏch
thc b tt hu trờn con ng tin lờn CNXH ũi hi cỏc nh trng phi o to
nờn nhng con ngi lao ng mi: thụng minh, sỏng to.
t c mc tiờu ú, hin nay vic i mi chng trỡnh v phng
phỏp dy hc cỏc trng ph thụng ó v ang c quan tõm rt ln.
Trong nh hng v phng phỏp v thit b dy hc Sinh hc bc THPT,
sỏch GK phõn ban mi, B GD- T ch rừ:
"Cn xõy dng nhng bng hỡnh, a CD, phn mm mỏy vi tớnh to thun
li cho giỏo viờn ging dy nhng cu trỳc, quỏ trỡnh sng cp t bo, phõn t
v cỏc cp trờn c th.
cỏc trng THPT núi chung v trng THPT A Ngha Hng ni hin tụi
ang cụng tỏc núi riờng ó v ang tng bc c tng cng trang b c s vt
cht k thut cho cỏc phũng hc vi s tr giỳp ca cụng ngh thụng tin. Bi vy,
vic thit k cỏc bi ging vi s tr giỳp ca cụng ngh thụng tin nhm nõng cao
hiu qu dy hc ang c rt nhiu giỏo viờn quan tõm.
II. THC TRNG
Trong chng I phn c ch di truyn v bin d Sỏch giỏo khoa sinh hc
12 cú mt s bi dy vi khi lng kin thc khỏ nhiu v tru tng. Hc
sinh cha bao gi c quan sỏt trong thc t, vỡ õy l chng núi v c s vt
cht v c ch di truyn nhng cp phõn t.
Vỡ th, trong quỏ trỡnh thc hin ging dy cỏc bi dy chng ny, giỏo
viờn thng gp phi mt s khú khn liờn quan n dựng dy hc. Bi
"Phiờn mó v dch mó" l mt trong s nhng bi ú.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
3
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Phng phỏp truyn thng thng c ỏp dng khi ging dy n bi ny
l thuyt trỡnh. Giỏo viờn s dng cỏc bc tranh in sn hoc trc tip v hỡnh lờn
bng cho cỏc em quan sỏt din gii ri yờu cu cỏc em ghi chộp li cỏc ý c
bn. Cỏc cõu hi, nhng tỡnh hung cú vn tuy cú c t ra nhng rt hn
ch - vỡ khi lng kin thc ca bi ny khỏ ln li rt tru tng, phi mt
nhiu thi gian cho thuyt trỡnh v ghi chộp.
Vi cỏch lm ny thng khụng phỏt huy c cao tớnh tớch cc, ch
ng, sỏng to trong hc tp, hc trũ khi hc thng th ng, d nhm chỏn,
hiu qu gi dy khụng cao.
Lm th no trong thi lng chng trỡnh bú hp ch mt tit dy, trờn
khụng ch mt nhúm i tng HS, mi GV cú th va kim tra bi c, va khai
thỏc xõy dng, hỡnh thnh cỏc kin thc mi, khụng nhng th cũn phi khc sõu,
m rng kin thc mi cho HS, giỳp cỏc em vn dng tt cỏc kin thc mi khi
gii thớch cỏc s vt, hin tng thc tin trong cuc sng v cú th hon thnh
tt mi bi tp cú liờn quan, giỳp HS cú thờm ho hng, hng thỳ khi hc tp
ri ngy mt yờu thớch mụn sinh hc hn. õy cng chớnh l mt trong nhng
yu t gúp phn nõng cao cht lng hiu qu gi lờn lp.
gúp phn khc phc c cỏc khú khn nờu trờn, tụi ó chn ti:
ng dng phn mm tin hc Power Point vo thit k bi ging Phiờn mó
v dch mó nhm mc ớch nõng cao cht lng hiu qu gi lờn lp.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
4
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
III. CC GII PHP
III.1. M c ớch, yờu c u gi ng d y c a b i :
Qua bi ny hc sinh phi:
Qua bi ny hc sinh phi:
-
-
Nờu c nhng thnh phn tham gia, v din bin ca quỏ trỡnh phiờn mó
Nờu c nhng thnh phn tham gia, v din bin ca quỏ trỡnh phiờn mó
v dch mó.
v dch mó.
* Trng tõm: C ch phiờn mó v dch mó
* Trng tõm: C ch phiờn mó v dch mó
III.2. dựng dy hc :
- Mỏy vi tớnh cú ci t sn giỏo trỡnh in t do tỏc gi thit k.
- Mỏy chiu, bng chiu.
III.3. Phõn tớch cu trỳc ni dung v phng phỏp ging dy ca bi :
Kim tra bi c :
BI 2 : PHIấN M V DCH M
I. Phiờn mó
Nh chỳng ta ó bit, trc khi hc n bi ny thỡ cỏc em ó c nghiờn
cu k v quỏ trỡnh nhõn ụiADN. V vỡ th n mc ny,sau khi gii thiu:
õy chớnh l quỏ trỡnh sinh tng hp mARN, chỳng ta ch cn lm sỏng rừ cho
cỏc em lớ do khin ngi ta t tờn cho quỏ trỡnh ny l quỏ trỡnh phiờn mó l
c.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
5
Bi tp:
Da vo cỏc nuclờụtit trờn ADN mch khuụn ca mt loi vi khun di
õy, hóy xỏc nh trỡnh t cỏc nuclờụtớt trờn ADN mch b sung
mch bsung
mch khuụn : T A X X A G A T A X T T A T X
ADN
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Mụ hỡnh ng quỏ trỡnh sinh tng hp
cỏc loi ARN
.
Cỏc gen trờn ADN hot ng trc tiờn ó hỡnh thnh nờn cỏc chui
pụliribụnuclờụtit mch thng.
Sau ú t cỏc chui pụliribụnuclờụtit mch thng va c tng hp ny
mi bin i cu hỡnh v hỡnh thnh nờn cỏc phõn t ARN vi cu trỳc c trng
ca chỳng.
Kt qu: cỏc ARN ln lt xut hin.
Cỏc ARN sau khi ó c tng hp xong s c chui ra khi nhõn (qua cỏc
l mng nhõn) n t bo cht.
Mi loi ARN úng mt vai trũ nht nh trong quỏ trỡnh sinh tng hp
prụtờin ca t bo c th.
Nh vy, vi nhng u im vt tri ca cụng ngh thụng tin, ch cn trong
mt khong thi gian rt ngn (t 1-2 phỳt), trờn mụ hỡnh ng v quỏ trỡnh sinh
tng hp cỏc loi ARN, giỏo viờn ó cú th cung cp cho cỏc em khụng ch din
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
6
hc sinh d hỡnh dung v
nh hn , bng mụ hỡnh ng v
quỏ trỡnh sinh tng hp cỏc loi
ARN - giỏo viờn cú th h thng
li mt s kin thc c bn.
C th, trc tiờn trờn mn
hỡnh s xut hin cu trỳc i
cng ca t bo vi ba phn tỏch
bit: mng, t bo cht v nhõn.
ADN - vt cht di truyn quy nh
cu trỳc cỏc phõn t prụtờin nm
trong nhõn ( Quỏ trỡnh sao mó
din ra trong nhõn t bo)
AUG
UAG
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
bin ca mi quỏ trỡnh, m bờn cnh ú cỏc em cũn cú th d dng xỏc nh c
v v trớ-ni xy ra cỏc quỏ trỡnh sao mó, nhng giai on ging v khỏc nhau
gia cỏc quỏ trỡnh, v c vai trũ, v trớ ca mi loi ARN sau khi ó c tng
hp xong.
K tip sau giai on sao mó l giai on dch mó.
Giỏo viờn t vn cựng cỏc em hc sinh xõy dng sang phn ni dung
th hai ca bi:
II .Dch mó.
1. Khỏi nim.
trỏnh gõy thc mc, hoang mang cho hc trũ khi theo dừi n phn ny,
tụi ch ng chỳ thớch luụn v chc nng, ý ngha ca mi v trớ ngay trờn s
(ch va b trng) cỏc em hc sinh tin hỡnh dung, theo dừi.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
7
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Sau ú tụi cho cỏc em chuyn sang nghiờn cu phn ni dung th hai ca mc
2. Din bin quỏ trỡnh dch mó.
a) Hot hoỏ axit amin.
mc ny hc sinh d hỡnh dung v d nh quỏ trỡnh hot hoỏ axit amin
din ra nh th no, chỳng ta cú th minh ho cu trỳc ca axit amin t do (khi
cha c hot hoỏ) l mt hỡnh trũn cú mu xanh nht, ATP l mt hỡnh trũn
mu , cũn enzim thỡ mu vng nhp nhỏy to cm giỏc hot tớnh mnh.
Di tỏc dng ca enzim, axit amin t do d dng liờn kt c vi hp cht
giu nng lng ATP to thnh axit amin dng hot hoỏ.
ng dng trỡnh duyt Power Point trong phn ny, chỳng ta cú th to hiu
ng cho axit amin t do v ATP cựng di chuyn (theo ng dn mu xanh) n
liờn kt vi nhau-di tỏc dng ca enzim - to nờn phc hp axit amin dng hot
hoỏ (axit amin ó chuyn mu).
Axit amin sau khi ó c hot hoỏ thỡ di tỏc dng ca mt enzim khỏc nú
d dng liờn kt vi tARN to thnh phc hp aa-tARN.
Phn ny, cng hon ton tng t, chỳng ta cú th to hiu ng cho axit
amin ó c hot hoỏ v tARN cựng di chuyn (theo ng dn mu ) n
liờn kt vi nhau-di tỏc dng ca mt enzim khỏc- to nờn phc hp aa-tARN.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
8
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Nh vy sn phm ca quỏ trỡnh hot hoỏ aa chớnh l aa liờn kt c vi
tARN.
b) Dch mó v quỏ trỡnh hỡnh thnh chui pụlipeptit.
Chỳng ta cú th chia quỏ trỡnh dch mó lm 3 giai on: khi u, kộo di v kt
thỳc.
- Giai on 1: S khi u tng hp chui polipeptit
+ mARN tip xỳc vi ribụxụm v trớ mó m u (codon m u).
+ tARN mang a.a m u f.Met tin vo ribụxụm
ng dng trỡnh duyt Power Point trong phn ny, u tiờn chỳng ta cú th to
hiu ng cho hai tiu phn ln - bộ ca ribụxụm xut hin, lỳc u chỳng vn cũn
tỏch ri nhau.
Sau ú khi cú mt mARN, chỳng mi di chuyn (theo ng dn mu xanh)
n cựng liờn kt vi mARN v trớ mó m u (codon m u).
Tip theo, tARN mang axit amin m u f.Met tin vo ribụxụm (theo
ng dn mu ).
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
9
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Nhỡn trờn mụ hỡnh cỏc em cú th thy rt rừ i vi codon m u l AUG
thỡ anticodon tng ng trờn tARN ch cú th l UAX v axit amin m u tng
ng ch cú th l Metionin sinh vt nhõn s.
Nh vy, vi mụ hỡnh ng v s khi u tng hp chui polipetit, chỳng
ta cú th cho hc sinh nm bt ton b c ch giai on khi u mt cỏch rt d
dng m khụng cn phi mt nhiu thi gian cho thuyt trỡnh.
Giỏo viờn ch cn nhn mnh v s quy nh cht ch gia codon m u
trờn mARN vi anticodon tng ng trờn tARN theo nguyờn tc b sung, v gia
anticodon tng ng trờn tARN vi axit amin l c.
Sau ú chỳng ta cho hc sinh chuyn sang nghiờn cu giai on th hai:
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
10
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
- Giai on 2: S kộo di chui polipeptit
+ Aa
1
- tARN ti v trớ bờn cnh ,i mó ca nú khp vi mó ca aa th nht
trờn
m
ARN theo nguyờn tc b sung.
ng dng trỡnh duyt Power Point trong phn ny, trờn c s mụ hỡnh ang
sn cú (trờn mn hỡnh), u tiờn chỳng ta cho aa
1
- tARN xut hin.
Tip theo, aa
1
- tARN tin vo ribụxụm (theo ng dn mu xanh), ti v trớ
bờn cnh (ngay sau codon m u).
Lỳc ny, phỏt huy tớnh tớch cc, ch ng ca hc trũ chỳng ta cú th t
cõu hi hoc yờu cu hc sinh nhn xột v mi quan h gia codon th nht trờn
mARN vi anticodon tng ng trờn tARN v axit amin th nht.
+ Enzim xỳc tỏc to thnh liờn kt peptit gia aa m u v aa th nht.
hc sinh d hỡnh dung, u tiờn chỳng ta cho hỡnh nh enzim xut hin.
Tip theo, enzim tin vo v trớ gia hai axit amin (theo ng dn mu )
hỡnh nh liờn kt peptit c to thnh ng thi 1 phõn t nc c gii phúng
(i ra theo ng dn mu tớm).
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
11
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
+ Ribụxụm dch chuyn i 1 b 3 trờn mARN (s chuyn v)
` ng dng trỡnh duyt Power Point trong phn ny, ngay sau khi liờn kt
peptit gia aa m u v aa th nht (m trong mụ hỡnh ny l gia Met v Val)
va c to thnh, chỳng ta cú th to hiu ng cho ribụxụm dch chuyn i 1
b 3 trờn mARN (s chuyn v).
S chuyn v ny ó to nờn mt khong trng trờn khu vc amin ca
ribụxụm.
n õy, phỏt huy tớnh tớch cc, ch ng ca hc trũ chỳng ta cú th t
cõu hi cho hc sinh, yờu cu cỏc em d oỏn din bin tip theo ca giai on
kộo di chui polipeptit s din ra nh th no.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
12
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
+ Aa
2
2
- tARN tin vo ribụxụm , anticodon ca nú khp b sung vi codon
ca aa th 2 trờn mARN.
Da vo hỡnh nh trc quan sinh ng trờn mn hỡnh hc sinh cú th d
dng hỡnh dung c bc tip theo s l tARN mang aa th hai Tirozin bỏm
vo. ng thi tARN ca aa m u lỳc by gi ó hon thnh xong nhim v
nờn lin ri khi ribụxụm. (S dch chuyn ca aa
2
2
- tARN v tARN m u din
ra theo ng dn mu xanh).
+ Liờn kt peptit gia aa
1
1
v aa
2
2
c to thnh . S chuyn v li xy ra .
Enzim li xut hin, tin ti (theo ng dn mu ) xỳc tỏc cho quỏ trỡnh
hỡnh thnh liờn kt peptit gia aa
1
1
(Val) v aa
2
2
(Tir), ng thi 1 phõn t nc li
c gii phúng (i ra theo ng dn mu tớm).
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
13
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Ribụxụm li dch chuyn, quỏ trỡnh c nh th tip din.
n õy giỏo viờn cú th hi:
- Chui polipetit c kộo di theo chiu nh th no? (T 5 3 hay t
codon m u n codon kt thỳc).
- Giai on 3 : S kt thỳc tng hp chui pụlipeptit.
Khi no quỏ trỡnh dch mó dng li?
Da vo cỏc kin thc ó hc v mó kt thỳc ca mARN, cỏc em hc sinh ó
cú th tr li c cõu hi ny.
Tuy nhiờn, nu cỏc em khụng tr li c chỳng ta cú th tip tc cung cp
cho cỏc em hỡnh nh sau:
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
14
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Ch cn nhỡn lờn mụ hỡnh l chỳng ta ó cú th thy c rt rừ khụng mt
axit amin no c c tARN mang n, v vỡ th liờn kt peptit khụng th c
tip tc hỡnh thnh, quỏ trỡnh kộo di chui polipetit buc phi dng li.
Trong mụ hỡnh ny b ba kt thỳc l UAG, ngoi ra khi gp mt trong hai b
ba khỏc l UGA hoc UAA thỡ quỏ trỡnh tng hp chui polipeptit cng s kt
thỳc .
Ribụxụm khi khụng cũn tng hp prụtờin na thỡ s b tỏch khi mARN
tr v trng thỏi ban u (theo ng dn mu xanh).
Chui pụlipeptit c gii phúng, ng thi axit amin m u Metionin
cng b tỏch ri khi mch (theo ng dn mu tớm).
Chui pụlipeptit sau ú i hỡnh thnh phõn t prụtờin hon chnh.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
15
ứng dụng phần mềm tin học Power Point vào thiết kế bài giảng
"phiên mã và dịch mã" nhằm mục đích nâng cao chất l ợng hiệu quả giờ
lên lớp
Sau ú, tụi yờu cu cỏc em lm bi tp sau:
Cho mt gen cú trỡnh t cỏc nucleotit nh sau. Hóy xỏc nh trỡnh t cỏc
nucleotit trờn phõn t mARN v cỏc axit amin trờn chui polipeptit
Mch mó gc 3 A G T T T T G A A X5
Mch b sung
Chui polypeptit
Vi bi tp ny, cỏc em s va cng c li c cỏc kin thc ó hc, ng
thi cú 1 tm nhỡn tng quỏt hn v c quỏ trỡnh, bi hon thnh c bi tp ny
cng ng ngha vi vic cỏc em ó hon thnh c s túm tt quỏ trỡnh sinh
tng hp prụtờin trong t bo din ra nh th no.
Bùi Thị Tuyết Sáng kiến kinh nghiệm
16
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét